De Britse waarschuwing voor Nederland: wanneer psychologische hulpverlening plaatsmaakt voor bevestiging

Wat gebeurt er met de patiënt wanneer de hulpverlener niet meer vrij durft te onderzoeken?

2 november 2026

|

Redactie Genspect Nederland

|

Opinie

Een jongere in gesprek met een psycholoog in een lichte praktijkruimte

Foto: Vitaly Gariev via Pexels

Het Britse artikel van Julie Bindel, How psychotherapy lost its mind, gaat over meer dan transgenderzorg. Het stelt een fundamentele vraag over de onafhankelijkheid van de psychologische hulpverlening: kan een psycholoog nog onbevangen onderzoek doen wanneer bepaalde verklaringen, vragen of twijfels als moreel verwerpelijk worden beschouwd?

Dat is geen uitsluitend Britse kwestie. Ook Nederland moet zich die vraag stellen.

Want voordat een jongere bij een arts terechtkomt voor puberteitsremmers, hormonen of een operatie, is er vaak al een traject van gesprekken, beoordelingen en psychologische begeleiding aan voorafgegaan. Juist daar zou ruimte moeten zijn voor twijfel, onderzoek en het bespreken van alternatieve verklaringen.

Maar wat als die ruimte kleiner wordt?

Van onderzoeken naar bevestigen

De traditionele taak van een psycholoog is niet om een patiënt te vertellen wat hij wil horen. Het is om samen met die patiënt te onderzoeken wat er aan de hand is. Dat vraagt om luisteren, doorvragen, hypotheses toetsen en soms ook ongemakkelijke vragen stellen.

Bij jongeren met genderdysforie is dat niet anders. Een jongere kan oprecht lijden onder zijn lichaam, zich niet thuis voelen in zijn geslacht en ervan overtuigd zijn dat een ander geslacht beter bij hem past. Dat lijden verdient serieuze aandacht. Maar de verklaring die iemand zelf voor dat lijden geeft, hoeft niet automatisch de volledige verklaring te zijn.

Er kunnen meerdere factoren tegelijkertijd spelen: autisme, depressie, angst, trauma, seksueel misbruik, problemen met het zelfbeeld, sociale onzekerheid of moeite met de lichamelijke veranderingen van de puberteit.

Dat betekent niet dat genderdysforie altijd uit deze problemen voortkomt. Het betekent dat een zorgvuldige hulpverlener ze niet mag overslaan.

Hier ligt het principiële verschil tussen iemand serieus nemen en iemand uitsluitend bevestigen.

Wie een jongere serieus neemt, neemt ook de verantwoordelijkheid om verder te kijken dan de eerste verklaring. Wie uitsluitend bevestigt, loopt het risico dat een belangrijk deel van de problematiek buiten beeld blijft.

De Nederlandse situatie: reden om kritisch te kijken

Nederland heeft een bijzondere positie in de geschiedenis van de medische transgenderzorg. Het zogenoemde Dutch Protocol heeft internationaal grote invloed gehad op de ontwikkeling van behandelingen voor jongeren met genderdysforie.

De Nederlandse aanpak werd lange tijd internationaal gepresenteerd als een zorgvuldig, multidisciplinair model. Psychologische beoordeling, medische behandeling en begeleiding werden met elkaar verbonden.

Maar een protocol is geen natuurwet. Ook een internationaal gerespecteerde behandelmethodiek moet voortdurend worden getoetst aan nieuwe wetenschappelijke inzichten.

De Britse Cass Review heeft duidelijk gemaakt dat er serieuze vragen bestaan over de kwaliteit van het beschikbare bewijs, de complexiteit van de problematiek bij jongeren en de manier waarop psychische en neuro-ontwikkelingsproblemen worden meegenomen.

Dat is geen bewijs dat iedere Nederlandse behandelaar verkeerd heeft gehandeld. Het is wel een reden om bestaande werkwijzen kritisch tegen het licht te houden.

De vraag is niet of Nederland ooit vooropliep. De vraag is of de huidige zorg voldoende ruimte biedt voor onafhankelijke beoordeling, ook wanneer die beoordeling niet overeenkomt met de verwachtingen van de patiënt, de ouders of de behandelaar zelf.

De ongemakkelijke vraag: durft een psycholoog nog tegen te spreken?

Dit is misschien wel het belangrijkste punt uit het Britse artikel.

Een psycholoog moet de ruimte hebben om tegen een jongere te zeggen:

“Ik geloof dat je lijdt, ik neem je gevoelens serieus, maar ik weet nog niet of de verklaring die je eraan geeft de juiste is. Daarvoor wil ik verder met je praten.”

Dat zou een volkomen normale professionele houding moeten zijn.

Toch is het de moeite waard om te onderzoeken of Nederlandse hulpverleners die vrijheid daadwerkelijk ervaren. Zijn er psychologen die bepaalde vragen vermijden uit angst voor klachten, reputatieschade of beschuldigingen van discriminatie? Worden afwijkende wetenschappelijke opvattingen inhoudelijk besproken of vooral moreel beoordeeld?

Daarover mogen we niet speculeren. We moeten het onderzoeken.

Ook beroepsorganisaties en opleidingsinstituten moeten zich hierover verantwoorden. Niet door te verklaren dat zij inclusief en veilig werken, maar door inzichtelijk te maken hoe zij omgaan met wetenschappelijke onzekerheid, professionele meningsverschillen en klachten.

Ouders zijn geen hinderlijke buitenstaanders

Een ander belangrijk onderwerp is de positie van ouders.

Ouders kennen hun kind vaak al jarenlang voordat de eerste hulpvraag over genderidentiteit ontstaat. Zij hebben gezien hoe hun kind zich ontwikkelde, welke problemen er speelden en wanneer bepaalde veranderingen begonnen.

Dat maakt ouders niet automatisch deskundiger dan behandelaars. Ouders kunnen zich vergissen, hun eigen overtuigingen projecteren of moeite hebben met de ontwikkeling van hun kind.

Maar het omgekeerde geldt ook: een behandelaar die de zorgen van ouders bij voorbaat wegzet als afwijzing of transfobie, handelt evenmin zorgvuldig.

Ouders moeten gehoord worden. Niet omdat zij altijd gelijk hebben, maar omdat hun informatie relevant kan zijn voor een goede beoordeling.

De belangen van de jongere moeten centraal staan. Daar hoort ook bij dat een jongere een vertrouwelijk gesprek met een hulpverlener kan voeren. Maar vertrouwelijkheid mag geen excuus worden om relevante informatie van ouders systematisch buiten beschouwing te laten.

Wat moet er veranderen?

Als we iets van de Britse discussie kunnen leren, dan is het dat Nederland niet moet wachten tot problemen zich opstapelen. Er zijn concrete stappen nodig:

  • Onafhankelijke diagnostiek. Genderdysforie moet serieus worden onderzocht, zonder dat de uitkomst vooraf vaststaat.
  • Brede psychologische beoordeling. Trauma, autisme, depressie, angst, seksuele ontwikkeling en andere psychosociale problemen moeten voldoende aandacht krijgen.
  • Vrijheid voor behandelaars. Psychologen moeten zonder angst voor professionele repercussies kritische vragen kunnen stellen en alternatieve verklaringen kunnen onderzoeken.
  • Transparantie over klachten. Maak inzichtelijk hoeveel klachten er zijn over de behandeling van genderdysforie, waarover ze gaan en hoe ze worden afgehandeld.
  • Onafhankelijk vervolgonderzoek. Onderzoek niet alleen hoeveel jongeren een behandeling starten, maar ook hoe het met hen gaat na vijf, tien en vijftien jaar. Betrek ook degenen die stoppen met behandelen of detransitie ondergaan.
  • Een volwaardige positie voor ouders. Hun ervaringen en informatie moeten serieus worden meegewogen, met respect voor de rechten en privacy van de jongere.
  • Wetenschappelijke pluriformiteit. Een professionele standaard mag niet afhankelijk worden van één ideologische of theoretische benadering. Ook kritische wetenschappelijke opvattingen moeten ruimte krijgen.

De vraag die Nederland niet mag ontwijken

Het Britse artikel beschrijft een ontwikkeling waarbij psychologen naar eigen zeggen steeds minder ruimte ervaren om kritisch te zijn. Of alle beschuldigingen terecht zijn, moet afzonderlijk worden vastgesteld. Maar het onderliggende probleem verdient ook in Nederland aandacht.

Psychologische hulpverlening is geen activistische beweging en geen verlengstuk van een maatschappelijke campagne. Het is een vakgebied waarin mensen met vaak complexe problemen hulp zoeken. Dat vraagt om deskundigheid, onafhankelijkheid en de bereidheid om onzekerheid te verdragen.

Een jongere die met genderdysforie worstelt, heeft geen behoefte aan een hulpverlener die koste wat kost gelijk wil krijgen. Hij heeft iemand nodig die goed luistert, moeilijke vragen durft te stellen en niet bang is om tot een andere conclusie te komen dan aanvankelijk werd verwacht.

Dat kan betekenen dat een jongere uiteindelijk voor een medische transitie kiest. Het kan ook betekenen dat andere psychische problemen eerst aandacht nodig hebben. Beide uitkomsten moeten mogelijk zijn zonder dat de behandelaar vooraf op een bepaalde uitkomst wordt afgerekend.

Want als een psycholoog niet meer vrij kan onderzoeken wat er met een patiënt aan de hand is, wie wordt daar dan uiteindelijk beter van?

Niet de psycholoog. Niet de ouders. En zeker niet de jongere die hulp zoekt.

Bronnen

Julie Bindel, How psychotherapy lost its mind. Zie ook UnHerd, “How transactivism captured therapy”.

The Cass Review, Final report.

NHS England, Gender Dysphoria Clinical Programme.

British Psychological Society, bps.org.uk.

Gender Exploratory Therapy Association, genderexploratory.com.

Society for Evidence-Based Gender Medicine (SEGM), segm.org.