Diagnostiek
Wanneer een overtuigend verhaal voor een betrouwbare diagnose doorgaat
Bij BDD behandelen we het lichaam niet. Bij genderdysforie kan lichamelijke aanpassing wel de behandeling zijn. Dat maakt de betrouwbaarheid van de diagnose van uitzonderlijk belang.
Bij BDD
Het lichaam blijft buiten schot
Cosmetische of chirurgische ingrepen worden afgeraden. Ze lossen de onderliggende preoccupatie zelden op en die verschuift vaak gewoon. De behandeling is cognitieve gedragstherapie en SSRI’s.
Bij genderdysforie
Het lichaam kan de behandeling zijn
Lichamelijke aanpassing kan onderdeel zijn van de zorg. Daarom moet je buitengewoon zeker weten dat je geen lichamelijke oplossing aanbiedt voor een probleem dat elders ligt.
Iemand met BDD kan er heilig van overtuigd zijn dat zijn uiterlijk de bron is van al zijn problemen: werk, relaties, geluk, sociale isolatie. De logische conclusie lijkt dan: verander het lichaam en het probleem is opgelost. Toch is precies dat niet de behandeling. De behandeling richt zich op de stoornis zelf.
Het Nederlandse onderzoek van Oosthoek et al. maakt duidelijk dat de diagnose genderdysforie in de praktijk geen neutrale checklist is. Behandelaars interpreteren het verhaal van de jongere en beoordelen of het “authentiek”, “persistent” en “ontwikkelingsmatig coherent” klinkt. Jongeren vertellen dat zij al vroeg begrepen welke antwoorden als “meer mannelijk” of overtuigend golden, en dat twijfel uiten tot uitstel kon leiden. De auteurs stellen expliciet dat jongeren leerden welke narratieven in de kliniek als geloofwaardig golden en zich daaraan aanpasten om toegang tot zorg te krijgen.
Het kernprobleem
Stel een patiënt met BDD die oprecht gelooft: “Mijn lichaam is de oorzaak van mijn ongeluk. Verander het en alles wordt beter.” Die patiënt heeft maximale motivatie om lichamelijke verandering te krijgen. Als hij vervolgens leert welk verhaal de behandelaar overtuigt, past hij zich aan. Niet per se door bewust te liegen, maar door te leren welk narratief werkt. Precies dat beschrijven de jongeren in het onderzoek.
Bij BDD zeggen we: “Je overtuiging dat je lichaam het probleem is, is mogelijk onderdeel van de stoornis. Daarom passen we het lichaam niet aan.” Bij genderdysforie kan een vergelijkbare overtuiging, “mijn lichaam klopt niet”, juist leiden tot permanente lichamelijke behandeling.
Het onderzoek maakt de zekerheid die je dan nodig hebt juist kleiner. Als de diagnose mede ontstaat in een interactief proces waarin de patiënt leert wat als authentiek en overtuigend telt, ontstaat een cirkel:
De kliniek zoekt een overtuigend verhaal
De patiënt leert wat overtuigend is
De patiënt presenteert dat verhaal
Het verhaal geldt als bewijs voor de diagnose
Daarna begint de cirkel opnieuw.
Dit bewijst niet dat genderdysforie BDD is.
Het betekent wel dat je de grens niet kunt verdedigen met: “De patiënt vertelt overtuigend dat dit zijn identiteit is, dus is de diagnose betrouwbaar.” Dat is precies de zekerheid die het onderzoek ondermijnt.
Wanneer die diagnose toegang geeft tot behandelingen die het lichaam blijvend veranderen, is dit geen academische discussie meer. Dan is de centrale vraag:
Hoe weten we dat de overtuiging die de lichamelijke behandeling rechtvaardigt, niet mede is gevormd of aangescherpt door het diagnostische proces zelf?
Zolang daar geen overtuigend antwoord op bestaat, is maximale diagnostische voorzichtigheid geen tegenwerking van de patiënt. Het is bescherming tegen de mogelijkheid dat een zeer overtuigend verhaal wordt aangezien voor een voldoende betrouwbare diagnose.
Bron
Oosthoek et al., https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09685332261471001