De ouders die niemand hoort

Er zijn steeds meer ouders met grote zorgen om de medische transitie van hun minderjarige kind. Onderwijsspecialiste Marianne Driessen en publiciste Marieke Hoogwout hoorden vele verhalen van deze ouders, die vrijwel nergens terecht kunnen met hun verhaal. Daarom schrijven beide auteurs namens hen, in de hoop dat politici, beleidsmakers en artsen eindelijk ook naar deze ouders luisteren.

Stel je voor. Je hebt diepe zorgen om je dochter, net in de puberteit. Je zorgen zijn misschien niet nieuw: ze heeft nogal wat meegemaakt in het leven. Maar je ziet dat ze nu steeds ongelukkiger wordt, zich terugtrekt in een online wereld, onbereikbaar voor je wordt. En dan komt het hoge woord eruit: "Papa, mama, ik ben eigenlijk een jongen".

Je luistert, stelt vragen, omarmt haar. En je zoekt hulp voor haar. Via de huisarts krijg je doorverwijzingen naar andere zorgverleners. Je houdt met elke vezel in je lichaam van je kind, je wilt alles doen om haar te helpen. Alles. Je ziet haar worstelingen; je voelt hoe ongelukkig ze is.

Je weet ook dat er andere factoren spelen in haar leven. Je vraagt je af of "ik ben een jongen" wel de enige mogelijke verklaring kan zijn. Je kent haar vanaf het eerste moment dat ze in je armen werd gelegd, je kent elke dag van haar kinderjaren. Je kent ook de moeilijkheden die ze eerder te verstouwen kreeg. Telt dat dan helemaal niet?

Je probeert dit met de zorgverleners van je kind te bespreken. Te pleiten voor veel grondiger aandacht voor haar andere worstelingen. Maar in al die gesprekken wordt er niet naar jou geluisterd. Want de artsen zeggen dat je dochter het zeker weet en dat ze dit moeten respecteren: zij wil in medische transitie. De artsen beginnen over puberteitsremmers, over mannelijke hormonen, en eventueel later operaties. Het woord "borstreconstructie" valt. Als je het later opzoekt zie je dat dat, in deze behandeling, "borstamputatie" betekent.

Je schrikt en probeert vragen te stellen: zulke zware medische ingrepen? Op basis van wat precies? Maar de zorgverleners en artsen gaan mee in de overtuiging van je dochter dat ze een jongen is. Ze stellen voor zo snel mogelijk met medicatie te beginnen. Langer wachten zou risicovol zijn. Welk risico? Waar baseren ze dat op? Je komt er niet achter.

Je leest je in, je verdiept je in de materie. Je leest dat er internationaal grote bezwaren zijn gerezen tegen deze behandelingen bij kinderen. Zweden, Noorwegen, Finland, Engeland: allemaal leggen ze deze behandelingen drastisch aan banden, na diepgaande onderzoeken. Er is geen voldoende onderbouwing voor de belofte dat het je kind straks gelukkiger gaat maken; er zijn juist grote zorgen over de levenslange gezondheidsschade, vooral rondom verlies van vruchtbaarheid en seksualiteit, maar ook risico's voor botten, hersenen en hart- en bloedvaten.

Maar in Nederland kun je nergens heen met je zorgen. Met wie kun je erover praten? Met niemand. Want het gaat om de privacy van je kind. En voortdurend ben je doodsbang haar te kwetsen, haar kwijt te raken. Aan de andere kant: hoe kun je haar naar eer en geweten zo'n onbewezen medisch traject in laten gaan? Als ouder wil je je kind immers met elke vezel in je lichaam beschermen. Maar je staat machteloos. Online, besloten en veilig, vind je lotgenoten: ouders die ook zielsveel van hun kind houden en elke dag ongeruster worden. Je probeert elkaar zo veel mogelijk te steunen.

Dan hoor je dat de Gezondheidsraad, op verzoek van de Tweede Kamer, de Nederlandse praktijk van transgenderzorg voor jongeren gaat onderzoeken. Als ouders zijn jullie opgelucht: eindelijk een onafhankelijk onderzoek! Eindelijk een kans om als ouders, vertrouwelijk, jullie zorgen mee te geven.

Jullie vragen om een gesprek en: jullie worden afgewezen. Tot drie keer toe. De Gezondheidsraad, aangesteld om alle facetten van de transgenderzorg voor minderjarigen te onderzoeken, wijst een gesprek met bezorgde ouders af. Je kunt het niet geloven. Maar het gebeurt.

Met inmiddels meer dan 150 bezorgde ouders bundelen jullie je vragen, ervaringen en waarschuwingen in een kritisch dossier, en jullie sturen het naar de raad. Je krijgt een korte ontvangstbevestiging. Dan verschijnt eindelijk het rapport. Je duikt erin: zou nu eindelijk bewezen zijn dat een medische transitie je kind wél helpt? Of, zo niet, zullen overheid en artsen er dan een rem op zetten?

Het is alsof je een klap in je gezicht krijgt. Het rapport erkent dat hard bewijs ontbreekt en dat de levenslange gevolgen onbekend zijn, maar dat het proces in Nederland wel "zorgvuldig" wordt uitgevoerd. En dus mag het doorgaan. De kritische internationale onderzoeken worden door de raad amper meegewogen; en er staat geen woord in over jullie dossier.

"Het proces is zorgvuldig." Maar geen woord over of de uitkomst van dat proces goed is voor jongeren, of juist rampzalig. "We weten het niet, maar ga zo door." Kun je je voorstellen hoe dát is voor een ouder, wiens kind door alle zorgverleners slechts naar dat ene traject toe wordt geleid: een medische transitie?

Inmiddels groeit elke dag het aantal kritische ouders dat zich bij jullie aansluit. En jullie weten te bereiken dat jullie eigen dossier in elk geval wel wordt meegestuurd met de Kamerstukken.

Je blijft hopen dat er eindelijk iemand in de Tweede Kamer de politieke moed heeft om op te staan voor jullie. Iemand die spreekt namens jullie, de ouders zonder stem. Maar boven alles hoop je met heel je hart dat er iemand zal opstaan voor de beste zorg aan jouw kind.