Kinderen verdienen bescherming, geen medisch experiment
Een pleidooi voor verandering, onafhankelijk onderzoek en verantwoording

Er moet iets veranderen. Niet morgen, niet na weer een onderzoekscommissie die jarenlang vergadert, maar nu. Want achter de discussies over richtlijnen, behandelprotocollen en wetenschappelijke publicaties bevinden zich kinderen in een cruciale fase van hun ontwikkeling. Kinderen die aan behandelingen worden blootgesteld waarvan de voordelen onvoldoende zijn aangetoond en waarvan de lichamelijke gevolgen niet eenvoudig ongedaan kunnen worden gemaakt.
De puberteit is geen ziekte die moet worden bestreden. Het is een noodzakelijke biologische ontwikkelingsfase waarin het lichaam zich ontwikkelt tot een volwassen organisme. De geslachtsorganen rijpen, het voortplantingssysteem ontwikkelt zich, botmassa wordt opgebouwd en het lichaam ondergaat ingrijpende hormonale en lichamelijke veranderingen. Wanneer deze ontwikkeling farmacologisch wordt onderdrukt, wordt niet zomaar een ongewenste lichamelijke verandering uitgesteld. Er wordt een essentieel ontwikkelingsproces onderbroken.
Sommige gevolgen daarvan kunnen blijvend zijn. Het stoppen van medicatie betekent niet automatisch dat een lichaam alsnog dezelfde ontwikkeling doormaakt als wanneer de puberteit onbelemmerd had plaatsgevonden. Zeker wanneer puberteitsremmers worden gevolgd door geslachtshormonen, ontstaat een ontwikkeling die wezenlijk verschilt van de natuurlijke puberteit.
Dat vraagt om een buitengewoon zware wetenschappelijke en ethische rechtvaardiging. Die rechtvaardiging mag niet bestaan uit goede bedoelingen, theoretische verwachtingen of het herhalen van bestaande behandelrichtlijnen. Zij moet bestaan uit overtuigend bewijs dat de voordelen opwegen tegen de risico’s. Juist bij minderjarigen moet de bewijslast bij degenen liggen die de behandeling aanbieden.
De lessen die de medische wereld niet mag negeren
De geschiedenis van de geneeskunde laat zien dat behandelingen jarenlang als vooruitstrevend en verantwoord kunnen worden beschouwd, terwijl de wetenschappelijke onderbouwing achteraf onvoldoende blijkt. De geschiedenis van de lobotomie is daarvan een bekend voorbeeld. De vergelijking betreft niet de medische techniek, maar de waarschuwing: professionele overtuiging en institutionele consensus zijn geen garantie voor veiligheid of werkzaamheid.
Bij medische transitie van minderjarigen bestaan al jarenlang fundamentele vragen over de kwaliteit van het bewijs, de psychische voordelen en de lichamelijke gevolgen. Ook binnen de medische wereld zijn deze vragen niet nieuw. Er zijn al decennia waarschuwingen en wetenschappelijke discussies over het experimentele karakter en de onzekerheden van deze behandelingen.
Waarom heeft dat niet veel eerder geleid tot een fundamentele herbeoordeling? Waarom zijn de eisen aan het bewijs niet strenger geworden, terwijl de behandeling van kinderen zo ingrijpend is?
Het is niet voldoende om te zeggen dat de wetenschap zich ontwikkelt. De vraag is waarom kinderen ondertussen zijn behandeld terwijl belangrijke vragen onbeantwoord bleven.
Ouders werden niet gehoord
Achter ieder dossier zit een gezin. Ouders die hun kind zien worstelen, die vragen stellen en die proberen te begrijpen wat er gebeurt. Ouders die niet tegen hun kind zijn, maar juist willen voorkomen dat een tijdelijke psychische worsteling leidt tot lichamelijke veranderingen die niet meer terug te draaien zijn.
De ervaringen van honderden ouders met wie wij spreken, laten een terugkerend patroon zien. Zij vertellen dat hun zorgen niet serieus werden genomen, dat kritische vragen geen ruimte kregen en dat hun bezwaren werden afgedaan in plaats van inhoudelijk onderzocht.
Dit zijn geen ervaringen die met een beleefde verwijzing naar een goede samenwerking tussen ouders en behandelaren kunnen worden afgedaan. Het gaat om ouders die zich buitenspel gezet voelden bij beslissingen met verstrekkende gevolgen voor hun kinderen.
Dat vraagt om onderzoek naar de manier waarop ouders zijn behandeld, hoe hun zorgen zijn vastgelegd en welke ruimte er werkelijk bestond voor een afwijkende mening.
Een zorgsysteem dat ouders alleen welkom heet wanneer zij het eens zijn met de gekozen behandelrichting, schiet tekort in zijn verantwoordelijkheid tegenover het kind.
De psychische gezondheid verdient meer dan één behandelrichting
Jongeren die zich melden met genderdysforie zijn geen uniforme groep. Er kunnen uiteenlopende psychische, sociale en ontwikkelingsfactoren meespelen. Autisme, depressie, trauma, angst en andere problemen verdienen een grondige en individuele beoordeling.
Een jongere heeft recht op tijd, aandacht en professionele begeleiding. Niet op een behandeltraject waarin de medische vervolgstap bij voorbaat als vanzelfsprekend wordt beschouwd.
Exploratieve psychotherapie moet daarom een volwaardige plaats krijgen. Jongeren moeten hun gevoelens kunnen onderzoeken zonder dat een bepaalde uitkomst wordt verondersteld of nagestreefd. Het doel moet zijn dat zij zichzelf beter leren begrijpen en zich psychisch kunnen ontwikkelen, niet dat zij zo snel mogelijk een vooraf bepaalde medische route volgen.
Daarbij moeten ook de ervaringen van mensen die hun transitie hebben teruggedraaid serieus worden onderzocht. Hun verhalen en onderzoeksgegevens mogen niet worden gemarginaliseerd omdat ze ongemakkelijke vragen oproepen over de bestaande behandelpraktijk.
Verantwoording is geen aanval op de geneeskunde
Artsen hebben een bijzondere verantwoordelijkheid. Van hen wordt verwacht dat zij de wetenschappelijke literatuur kennen, de beperkingen van hun behandelingen begrijpen en patiënten eerlijk informeren over risico’s en onzekerheden.
Goede bedoelingen zijn geen vrijstelling van professionele verantwoordelijkheid. Een arts die een behandeling aanbiedt, moet kunnen uitleggen waarom die behandeling verantwoord is, welke alternatieven bestaan en welke onzekerheden bekend zijn.
Dat geldt des te meer wanneer het om kinderen gaat.
Ook de rol van behandelinstellingen, beroepsverenigingen, onderzoekers en adviescommissies moet onafhankelijk worden onderzocht. Wanneer commissieleden tegelijkertijd betrokken zijn bij de behandelpraktijk waarover zij adviseren, moeten hun belangen en mogelijke belangenverstrengeling transparant worden beoordeeld. Onafhankelijkheid moet niet alleen worden beloofd, maar aantoonbaar zijn.
Wanneer waarschuwingen jarenlang bestaan, moet worden onderzocht wie daarvan op de hoogte was, hoe daarop is gereageerd en waarom fundamentele bezwaren niet eerder tot verandering hebben geleid.
Wat moet er veranderen?
Wij pleiten voor:
- Een einde aan routinematige puberteitsremming bij minderjarigen zolang overtuigend bewijs voor de netto voordelen ontbreekt en de mogelijke blijvende gevolgen onvoldoende zijn opgehelderd.
- Een onafhankelijke herbeoordeling van het bestaande behandelbeleid, zonder institutionele of professionele belangen die de uitkomst kunnen beïnvloeden.
- Een volwaardige plaats voor exploratieve psychotherapie, waarin jongeren hun gevoelens, ontwikkeling en eventuele onderliggende psychische problemen kunnen onderzoeken.
- Een onafhankelijk onderzoek naar de gevolgen van de behandelingen, waaronder lichamelijke ontwikkeling, botgezondheid, vruchtbaarheid, seksueel functioneren, cognitieve ontwikkeling, psychische gezondheid en suïcidaliteit.
- Een onderzoek naar de verantwoordelijkheid van behandelaren en instellingen, inclusief de omgang met wetenschappelijke waarschuwingen, kritische professionals, voormalige patiënten en bezorgde ouders.
- Erkenning en onderzoek van de ervaringen van ouders en detransitioners. Zij moeten niet langer worden behandeld als hinderlijke uitzonderingen, maar als belangrijke bronnen van informatie over de gevolgen van het bestaande beleid.
- Transparantie over behandelresultaten en langetermijnuitkomsten, zodat ouders, jongeren en onafhankelijke onderzoekers toegang krijgen tot betrouwbare gegevens.
Het belang van het kind moet weer centraal staan
Dit pleidooi is geen oproep om jongeren met genderdysforie aan hun lot over te laten. Integendeel. Zij verdienen goede, toegankelijke en deskundige hulp. Maar hulp betekent niet automatisch medische interventie. En zorgzaamheid mag nooit worden verward met het kritiekloos volgen van een behandelmodel.
We moeten durven erkennen dat de medische wereld zich kan vergissen, dat professionele overtuigingen kunnen verharden en dat instellingen soms moeite hebben om hun eigen handelen ter discussie te stellen.
De verantwoordelijkheid daarvoor mag niet worden afgeschoven op de kinderen die de gevolgen ondervinden, of op ouders die jarenlang hebben geprobeerd hun zorgen kenbaar te maken.
Kinderen mogen niet de prijs betalen voor de overtuigingen, fouten of institutionele belangen van volwassenen.
Het is tijd om de behandeling fundamenteel te heroverwegen, de ervaringen van getroffen gezinnen serieus te nemen en onafhankelijk vast te stellen hoe deze situatie heeft kunnen ontstaan.
Niet om achteraf gelijk te krijgen. Niet om artsen bij voorbaat schuldig te verklaren. Maar om de waarheid boven tafel te krijgen, verantwoordelijkheid te nemen en te voorkomen dat een volgende generatie kinderen met dezelfde gevolgen wordt geconfronteerd.
De eerste verantwoordelijkheid van de geneeskunde is niet om een behandelmodel in stand te houden. Haar eerste verantwoordelijkheid is het beschermen van de patiënt. En wanneer die patiënt een kind is, moet die verantwoordelijkheid zwaarder wegen dan ooit.
