Meer operaties, maar wie is verantwoordelijk?

Het woord zorgvuldig keert in de medische wereld regelmatig terug, maar wat betekent het concreet wanneer de zorg wordt uitgebreid en behandelingen over verschillende instellingen worden verdeeld? Zorgvuldigheid zou niet alleen een uitgangspunt moeten zijn dat een instelling over zichzelf uitspreekt, maar een norm waarvan de naleving aantoonbaar en onafhankelijk kan worden gecontroleerd.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op ziekenhuizen en particuliere klinieken. Dat toezicht bestaat onder meer uit risicogerichte controles, inspectiebezoeken en het beoordelen van meldingen. Daarmee is echter nog niet automatisch aangetoond dat voor iedere specifieke vorm van genderchirurgie alle relevante langetermijnuitkomsten landelijk en op dezelfde manier worden geregistreerd.

Juist daar ligt een belangrijke vraag. Wanneer patiënten worden behandeld door verschillende instellingen en zorgverleners, hoe wordt dan gewaarborgd dat complicaties, heroperaties en latere gevolgen systematisch in beeld blijven? En hoe kunnen de resultaten van verschillende aanbieders met elkaar worden vergeleken als niet duidelijk is of dezelfde uitkomstmaten worden gebruikt en patiënten gedurende vergelijkbare perioden worden gevolgd?

Dit is geen theoretisch bezwaar. De IGJ heeft bij de overdracht van zorg tussen ziekenhuizen en particuliere klinieken eerder gewezen op risico’s die ontstaan wanneer verschillende instellingen afzonderlijke, niet-gekoppelde patiëntendossiers gebruiken. Dat onderzoek ging niet specifiek over genderzorg, maar illustreert wel waarom een goede overdracht en samenhangende dossiervoering van belang zijn. Bron: IGJ, Particuliere klinieken namen zorg zorgvuldig over (2021).

Daarbij hoort ook het aansprakelijkheidsvraagstuk. Wie is verantwoordelijk wanneer een patiënt na een operatie complicaties ontwikkelt, wanneer vervolgzorg tekortschiet of wanneer achteraf blijkt dat belangrijke informatie niet goed is overgedragen? De juridische verantwoordelijkheid hangt af van de omstandigheden en de betrokken zorgverleners, maar voor patiënten moet in ieder geval duidelijk zijn waar zij terechtkunnen en wie verantwoordelijk is voor de continuïteit van hun zorg.

Het is daarom onvoldoende om uitsluitend te verwijzen naar de deskundigheid van individuele behandelaars of naar het feit dat instellingen volgens professionele richtlijnen werken. Ook moet inzichtelijk zijn hoe de kwaliteit wordt bewaakt, hoe incidenten worden onderzocht, hoe patiënten langdurig worden gevolgd en hoe bevindingen leiden tot aanpassingen in de zorg.

Wanneer de operatiecapaciteit wordt uitgebreid, zou transparantie over deze punten een vanzelfsprekend onderdeel van de samenwerking moeten zijn. Niet omdat iedere uitbreiding verdacht is, maar omdat meer behandelingen ook een grotere verantwoordelijkheid meebrengen.

De vraag is uiteindelijk niet alleen of instellingen zorgvuldig zeggen te werken, maar hoe die zorgvuldigheid onafhankelijk wordt getoetst, welke gegevens daarvoor beschikbaar zijn en wie aanspreekbaar is wanneer het misgaat. Zonder voldoende transparantie blijft het moeilijk om vast te stellen of de uitbreiding van de zorg niet alleen efficiënter, maar ook aantoonbaar verantwoord is.