The Dutch Leaks: Lek #1

De oorsprong van Nederlands beruchtste exportproduct

De moderne vorm van geslachtsaanpassende behandeling is uitgegroeid tot een medisch schandaal van mondiale proporties en deze vindt haar oorsprong in Nederland. In de jaren negentig ontwikkelden Nederlandse clinici een behandeling die bekend werd als het Dutch Protocol: het gebruik van puberteitsremmers, cross-seksehormonen en operaties bij jongeren met geslachtsidentitaire problematiek. De praktijk van het aanpassen van de lichamen van geslachts-non-conforme kinderen werd snel internationaal overgenomen en gepresenteerd als de gouden standaard van evidence-based zorg. Om wetenschappelijke en ethische redenen en recente onthullingen van diverse schandalen is het één van Nederlands beruchtste exportproducten geworden.

Genspect presenteert The Dutch Leaks, een serie van drie rapporten, opgesteld door een coalitie van Nederlandse ouders die samenwerken met Genspect om de oorsprong en ontwikkeling van het Dutch Protocol te onderzoeken. Gedreven door de behoefte te begrijpen hoe hun kinderen verstrikt zijn geraakt in dit medische schandaal, hebben deze ouders, naar onze overtuiging, de meest gedetailleerde analyse geproduceerd die tot nu toe is gepubliceerd over het ontstaan en de ontwikkeling van ‘genderbevestigende zorg’ in het land waar deze voor het eerst vorm kreeg. The Dutch Leaks bevat getuigenissen die nooit eerder zijn gepubliceerd, afkomstig van vooraanstaande clinici en organisaties die betrokken waren bij de popularisering van de transgenderideologie.

De serie is gebaseerd op het uitgebreide rapport “Tekortkomingen in het Nederlandse Genderzorgprotocol”, dat in april 2026 door één van de ouders namens een groep bezorgde ouders werd ingediend bij de Nederlandse Gezondheidsraad.

Lek #1: Historische literatuur richt zich op het vroege Nederlandse onderzoek en de klinische literatuur die aan de basis lagen van het protocol. Lek #2 en #3 worden de komende weken gepubliceerd.

De titel van deze serie behoeft enige toelichting. Er is in onze taal de uitdrukking ‘zo lek als een mandje’. Het beroemde kinderboekverhaal over Hansje Brinker vertelt over een jongen die ons land redt door met zijn vinger één gat in een dijk dicht te houden en zo de zee tegen te houden totdat er hulp arriveert. De omslag van dit rapport toont een heel ander tafereel. Niet één gat, maar vele. Meer gaten dan één persoon ooit zou kunnen dichten.

The Dutch Leaks ontleent zijn naam aan dat beeld. Het Dutch Protocol, dat ooit werd gepresenteerd als een zorgvuldig opgebouwd en evidence-based zorgsysteem, blijkt vol te zitten met methodologische, ethische en klinische tekortkomingen. Wat aan de wereld werd geëxporteerd als solide medische praktijk, blijkt bij nadere beschouwing vanaf het begin vol gaten te hebben gezeten. Deze serie documenteert die gaten.

Lek #1: Historische literatuur biedt een heranalyse van de vroege Nederlandse en Belgische literatuur die richtinggevend was bij de totstandkoming van het Dutch Protocol.

Introductie

Het Dutch Protocol werd in de jaren negentig voor het eerst beschreven door endocrinologen Louis Gooren en Henriette Delemarre-van de Waal. Het protocol introduceerde de praktijk van het gebruik van puberteitsremmers, cross-seksehormonen en geslachtsaanpassende operaties bij jongeren met gendergerelateerde problematiek. Aangejaagd door het enthousiasme van Peggy Cohen-Kettenis, een clinicus bij de Utrechtse genderkliniek voor kinderen, en gretig gepromoot door activisten bij organisaties als de World Professional Association for Transgender Health (WPATH), werd wat bekend kwam te staan als ‘genderbevestigende zorg’ wereldwijd in hoog tempo overgenomen als het beste zorgmodel. Uiteindelijk heeft dit een van de grootste medische schandalen van onze tijd mogelijk gemaakt.

Dat schandaal is inmiddels aan het licht gebracht door talrijke systematische reviews, rapporten en onderzoeken. Deze beoordelingen hebben ernstige beperkingen vastgesteld in het bewijsmateriaal dat medische lichaamsmodificatie ondersteunt, met name wat betreft de langetermijnvoordelen en -schade. Het Dutch Protocol, gebaseerd op subjectieve aannames over onveranderlijke, niet-overeenstemmende ‘genderidentiteiten’ en gericht op oppervlakkige vragen over hoe geslachts-non-conforme jongeren er op volwassen leeftijd uit konden zien als iemand van het andere geslacht (‘passeren’), is nooit een ethische, evidence-based interventie geweest.

Het komt regelmatig voor dat voorstanders van ‘genderbevestigende zorg’ op deze kritiek reageren met de bewering dat het gebrek aan bewijs wordt veroorzaakt door het feit dat dit vakgebied nog zo jong is. Advocaat Glenna Goldis ging in 2025 op deze opvatting in:

De Nederlandse ouders die achter dit rapport staan, raakten bezorgd toen zij beseften hoe zwak de wetenschappelijke onderbouwing van medische transitie bij kinderen was. Hun onderzoek leidde hen terug naar het volwassenenonderzoek waarop ook de behandeling voor kinderen was gebaseerd.

Dit rapport laat zien hoezeer dat inderdaad het geval is, door voor het eerst een grondige kritische analyse te presenteren van het oorspronkelijke Nederlandse onderzoek naar transseksualiteit dat voorafging aan de totstandkoming van het protocol voor de kinderen. De hier geanalyseerde teksten worden nog altijd aangehaald in beleidsdocumenten en medische richtlijnen als bewijs dat medische transitie voordelen biedt. Onze heranalyse brengt echter opvallend hoge percentages verlies aan follow-up aan het licht, ernstige psychosociale problemen, waaronder werkloosheid en relatieproblemen, aanzienlijke psychiatrische comorbiditeit, omvangrijke lichamelijke complicaties en verhoogde sterfte en suïcidaliteit onder mensen die een medische transitie ondergaan.

De risico’s die verbonden zijn aan het onomkeerbaar medicaliseren van iemands subjectieve gevoel van ‘genderidentiteit’ waren voor iedereen zichtbaar. Hoe kon de Nederlandse benadering van de geslachtsaanpassende behandeling voor kinderen, ondanks deze vroege waarschuwingssignalen, wereldwijd geaccepteerd raken?

Dit rapport biedt geen uitputtend overzicht van de literatuur. In plaats daarvan onderzoekt het een selectie van vroege Nederlandse en Belgische publicaties om de onderzoeksbevindingen, klinische aannames en methodologische keuzes te belichten die voorafgingen aan en gepaard gingen met de ontwikkeling van het Dutch Protocol. Het beschouwt hoe gunstige conclusies over medische transitie tot stand kwamen, ondanks ernstige ongunstige uitkomsten en hiaten in de follow-up, naast ethische en klinische bezwaren.

Wat dit rapport aan het licht brengt, is dat de zwakke punten in de wetenschappelijke onderbouwing zich niet beperken tot de zorg voor kinderen, maar ook het volwassenenonderzoek betreffen dat eraan voorafging. Het onderzoek heeft enkel geleund op patiënttevredenheid, terwijl onvoldoende gewicht werd toegekend aan objectieve langetermijnmetingen van positieve uitkomsten. De bevindingen in dit rapport over sterfte, psychiatrische problemen, lichamelijke complicaties, onvruchtbaarheid, seksueel functioneren, werkgelegenheid en relaties wijzen op een model van consumentgestuurde gezondheidszorg, waarin patiënttevredenheid voorrang heeft gekregen boven bewijs van blijvend voordeel.

Dit artikel is de Nederlandse versie van The Dutch Leaks: 1 op genspect.org. Meer over de serie lees je in het dossier ‘The Dutch Leaks’.