WPATH erkent in de rechtszaal: Standards of Care zijn slechts een mening

De World Professional Association for Transgender Health (WPATH) heeft in een recente rechtszaak een bizarre draai gemaakt. In een verzoek tot afwijzing van de aanklacht van de Amerikaanse Federal Trade Commission (FTC) en vier staten (Texas, Iowa, Nebraska en Alaska) stelt WPATH dat haar Standards of Care versie 8 (SOC-8) slechts een mening is en een uiting van vrijheid van meningsuiting. Niet meer de onbetwiste medische standaard die jarenlang werd gepresenteerd.

Wat er precies staat

WPATH erkent nu openlijk dat pediatrische transgenderzorg gekenmerkt wordt door "medical and scientific uncertainty" (medische en wetenschappelijke onzekerheid). De organisatie plaatst haar eigen affirmatieve model tegenover de andere kant van het debat: de Cass Review en de daarop gebaseerde restricties of verboden op puberteitsremmers en hormonen bij minderjarigen.

Artsen en organisaties die de SOC-8 volgen als "standaard van zorg", dragen volgens WPATH zelf de onafhankelijke verantwoordelijkheid. Patiënten die erop vertrouwen, bevinden zich in een "buyer beware"-situatie: ze worden behandeld op basis van wat WPATH zelf nu bestempelt als vrije meningsuiting – één kant van een onbesliste wetenschappelijke discussie.

De valse tweesplitsing

Opvallend is hoe het debat hierdoor wordt ingekaderd. WPATH erkent twee kanten: medische transitie zonder strenge poortwachters (hun model) versus medische transitie met wat meer voorzichtigheid en gatekeeping (Cass en de landen die restricties invoerden).

Dat is geen toeval. Activisten en de organisaties die de affirmatieve lijn verdedigen, lijken erop gebrand om precies deze twee opties overeind te houden. Zo blijft de derde optie – helemaal geen medische transitie bij minderjarigen, omdat de evidence-base daarvoor te zwak is en het als pseudowetenschap kan worden gezien – buiten beeld. Cass wordt in dit spel daardoor de "bad cop" die net genoeg restricties toevoegt om het publiek gerust te stellen, terwijl de medische route zelf overeind blijft. Of Cass dat zelf zo ziet of niet, het effect is dat de fundamentele vraag – of deze interventies überhaupt gerechtvaardigd zijn – van tafel blijft.

De ironie van de rechtsargumenten

Om zich te verdedigen leunt WPATH positief op twee uitspraken van het Amerikaanse Hooggerechtshof die de organisatie normaal fel bekritiseert:

United States v. Skrmetti: de uitspraak die staten het recht gaf om medische transitie bij minderjarigen te verbieden. WPATH gebruikt die nu om te betogen dat staten ook het recht hebben om juist WPATH-richtlijnen als standaard te omarmen. De wereld op zijn kop.

Chiles v. Salazar: de uitspraak die "conversietherapie" (lees: psychotherapie gericht op acceptatie van het eigen lichaam) beschermde als vrije meningsuiting. WPATH, die zulke therapie altijd als schadelijk en verboden bestempelde, citeert die nu gunstig. Zelfs als zorg "substandard" is, mag die volgens WPATH als vrije meningsuiting beschermd worden – en zo dus ook haar eigen SOC-8.

Nederlandse en Belgische rol

SOC-8 is niet alleen een Amerikaans product. Belangrijke hoofdstukken, vooral die over adolescenten, werden mede geschreven door de Amsterdamse en Gentse kringen. Annelou de Vries (Amsterdam UMC) en Joz Motmans (Universiteit Gent / UZ Gent) staan als hoofdauteurs vermeld en speelden de leidende rol bij de kernhoofdstukken over jeugd. In totaal waren er van de 100 auteurs in de SOC-8 15 Nederlands of Vlaams. Al deze specialisten werken in Vlaamse of Nederlandse klinieken. Ongeveer 80 specialisten uit onze landen zijn lid van WPATH. De Nederlandse en Belgische genderzorg baseert zich al jaren op WPATH/SOC-8 en het Dutch Protocol. Het zijn kopieën van elkaar.

Wat dit betekent

Jarenlang gold kritiek op WPATH als "desinformatie" of carrièrebedreigend. Nu zegt de organisatie zelf in de rechtszaal: dit is geen harde wetenschappelijke standaard, maar één mening in een debat vol onzekerheid. Artsen en klinieken die de richtlijnen klakkeloos volgen, doen dat op eigen risico. Patiënten – en hun ouders – moeten weten dat zij behandeld worden op basis van wat WPATH zelf nu "free speech" noemt.