Home / Wetenschap / DSM versus ICD

DSM versus ICD — classificatie van genderdysforie

De twee belangrijkste classificatiesystemen in de geestelijke gezondheidszorg — de DSM (Diagnostic and Statistical Manual) van de American Psychiatric Association en de ICD (International Classification of Diseases) van de WHO — verschillen fundamenteel in hun benadering van genderidentiteit. Deze pagina legt uit waarom dat verschil ertoe doet en wat de gevolgen zijn voor de Nederlandse zorgpraktijk.

DSM-5-TR: genderdysforie als psychiatrische diagnose

In de DSM-5-TR (2022) staat de diagnose "Gender Dysphoria" in het hoofdstuk over psychische stoornissen. De diagnose vereist klinisch significante distress of beperking in functioneren als gevolg van een discrepantie tussen ervaren en toegewezen gender. Zonder lijden geen diagnose. De DSM blijft daarmee in essentie psychiatrisch: de aandoening is het lijden, niet de identiteit.

ICD-11: gender-incongruentie buiten de psychiatrie

De ICD-11 (van kracht sinds 2022) heeft "gender incongruence" verplaatst naar een nieuw hoofdstuk: "Conditions related to sexual health". Daarmee wordt het expliciet géén psychiatrische stoornis meer genoemd. Distress is geen voorwaarde. De WHO motiveerde dit met destigmatisering, maar critici — waaronder SEGM en Genspect — wijzen erop dat deze depathologisering ten koste gaat van de diagnostische rigor: zonder vereiste van lijden ontbreekt een klinische rechtvaardiging voor onomkeerbare medische ingrepen.

Praktische gevolgen

In de Nederlandse praktijk gebruikt het Amsterdam UMC zowel DSM- als ICD-codes. Verzekeraars vergoeden behandelingen op basis van DBC's gekoppeld aan deze diagnoses. De verschuiving in ICD-11 maakt dat steeds meer protocollen "gender-affirmatie" presenteren als reactie op een identiteit in plaats van als behandeling van een psychische aandoening. Dit ondermijnt de mogelijkheid van differentiële diagnose: comorbide autisme, trauma, depressie, OCS en internalised homophobia worden minder vaak uitgezocht voordat tot medicalisering wordt overgegaan.

Bronnen

American Psychiatric Association (2022). DSM-5-TR.
World Health Organization (2022). ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics. icd.who.int
SEGM (2023). Commentary on the depathologization of gender incongruence in ICD-11.