Home / Wetenschap / Evidence-base — eindconclusie

Evidence-base — eindconclusie

Sinds 2019 hebben minstens acht overheidsinstanties en universitaire centra in vijf landen systematische reviews uitgevoerd naar de bewijsbasis voor puberteitsremmers, cross-sex hormonen en chirurgie bij minderjarigen. De conclusies lopen verbazend parallel: de bewijsbasis is zwak tot zeer zwak, en de risico-batenverhouding rechtvaardigt geen routinematige inzet buiten klinische studies. Dit is de samenvattende conclusie van het wetenschappelijke deel van Genspect.nl.

Wat zeggen de reviews?

SBU (Zweden, 2022): "Zeer lage zekerheid van bewijs" voor langetermijn-effecten van puberteitsremmers. NICE (VK, 2020): "Very low certainty" voor zowel puberteitsremmers als hormonen. COHERE (Finland, 2020): psychotherapie als eerste lijn, hormonen alleen bij vroeg-debuterende en stabiel doorzettende dysforie. UKOM (Noorwegen, 2023): puberteitsremmers buiten studie onverantwoord. York University (in opdracht van Cass, 2024): van 103 studies zijn er slechts twee van hoge kwaliteit, beide met negatieve uitkomsten. Cass Review (VK, 2024): de hele evidence-piramide is "remarkably weak". HHS-rapport VS (2025): bevestiging dat de evidence niet voldoet aan standaarden voor pediatrische zorg.

Wat betekent dit?

In elk ander medisch domein zou een dergelijk consistent oordeel leiden tot directe inperking van de behandeling. Dat is in Zweden, Finland, Noorwegen, het VK, Denemarken en Queensland (Australië) ook gebeurd. In Nederland — paradoxaal genoeg het land waar het protocol ontstond — houdt het Amsterdam UMC vast aan het oorspronkelijke schema, en is er nog geen onafhankelijke ZonMw-evaluatie uitgevoerd. Genspect.nl pleit voor deze evaluatie.

Wat is dan wel evidence-based?

Psychotherapeutische zorg met aandacht voor comorbide autisme, trauma, depressie en internalised homophobia. Open-ended exploratie zonder vooringenomen affirmatie. Watchful waiting tijdens de puberteit, waarin in vier op de vijf gevallen de dysforie spontaan resolveert (desistance-data). Pas op volwassen leeftijd, na zorgvuldige diagnostiek en informed consent, eventueel medische stappen.

Bronnen

Cass, H. (2024). Final Report. cass.independent-review.uk
Taylor, J., Mitchell, A., Hall, R. et al. (2024). York University systematic reviews. Archives of Disease in Childhood.
SBU (2022); NICE (2020); COHERE (2020); UKOM (2023); HHS (2025).